İstisna Fatura Nedir ve Nasıl Kesilir?
Ticari faaliyetleri belgelemek için kesilen faturaların birçok farklı türü vardır. Bunlardan biri de istisna faturasıdır. Her satış için işleme uygun türde bir fatura kesilmelidir ve istisna faturası da vergi muafiyetleri söz konusu olduğunda kesilir. Peki, istisna faturası nedir ve istisna fatura nasıl kesilir?
İstisna Fatura Tanımı ve Temel Amacı
İstisna faturası, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu kapsamında KDV’den muaf tutulan satışlar için düzenlenmesi gereken faturadır. Mevzuat gereği KDV’den istisna tutulan satışlar ve muafiyet kapsamındaki mükellefler tarafından kullanılan bu faturanın amacı, tahsil edilmeyecek verginin belgelenmesidir. Vergi mevzuatlarına tam uyum amacıyla gerekli işlemler için istisna faturası kesilmeli ve faturada istisna durumu belirtilmelidir.
İstisna Fatura Türleri Nelerdir?
İstisna faturaları, düzenlenme amaçlarına göre farklı türlere ayrılır. Bu faturalar format açısından aynı olsalar da içerik bakımından farklıdır. Her fatura, istisna durumunu gösterecek şekilde kesilir. Başlıca istisna faturası türleri ise şöyledir:
İhracat İstisna Faturası
İhracat istisnası faturası, adından da anlaşılacağı üzere ihracat işlemlerinde kesilen faturadır. Yurt dışına gerçekleştirilen satışlarda KDV muafiyeti uygulaması vardır. Bu uygulama dolayısıyla dış ülkelere yapılan satışlar için KDV’den istisna fatura kesilmesi gerekir. İhracat istisnası faturasında KDV %0 olarak belirtilir.
Diplomatik İstisna Faturası
Diplomatik istisna faturası, uluslararası devlet kuruluşlarına yapılan mal ve hizmet satışlarını belgeler. Türkiye’deki konsolosluklar gibi diplomatik nitelik taşıyan kurumlar da KDV’den muaftır. Bu nedenle bu kurumlara yapılan satışlarla ilgili faturalarda KDV %0 olmalı ve istisna durumu belirtilmelidir.
Transit Ticaret İstisna Faturası
Transit ticaret istisna faturası, yurt dışından Türkiye’ye gelip Türkiye’den de başka bir ülkeye geçen satışlar için kesilir. Malların bir ülkenin gümrüğünden geçip ülke sınırları içerisinde herhangi bir işleme maruz kalmadan ve kullanılmadan başka ülkeye gönderilmesi, transit ticaret olarak tanımlanır. Ülkemizde bu işlem için de istisna fatura gerekir.
Serbest Bölge İstisna Faturası
Serbest bölge istisna faturası, serbest bölgelerde yapılan ürün ve hizmet satışları için düzenlenen faturadır. Türkiye’de, uluslararası ticaret ortamı olan serbest bölgelerde de KDV oranı %0’dır ve bu durum istisna faturası ile belgelenir.
Yatırım Teşvik İstisna Faturası
Yatırım teşvik istisnası faturası, yatırım teşvikleri kapsamında yapılan satışları belgelemek için kullanılır. Yatırım teşvik belgesi ile yatırımcılara vergi avantajı sunulması doğrultusunda uygulanan bu süreç, teşviklerle desteklenen mükelleflerin vergi yükünü de azaltır.
İade Kapsamındaki İstisna Faturası
İade kapsamındaki istisna fatura, gelen iadelerle birlikte KDV’nin de iadesini gerçekleştiren faturadır. İade kapsamında geri alınan ürünler veya ücreti iade edilen hizmetle ilgili tüm detaylar faturaya eklenirken satışta KDV’si sıfır olan faturanın iade faturasında da oran bu şekilde olmalıdır.
İstisna Fatura Hangi Durumlarda Düzenlenir?
İstisna fatura sadece KDV mevzuatlarına uygun muafiyetler için kesilir. İstisna faturası kesilmesi gereken durumlardan bazıları şu şekildedir:
- Devlet destekli projelere hizmet vermek
- Kamu tarafından desteklenen mal ve hizmetler sunmak
- Eğitim ve sağlık hizmetleri vermek
- İhracat ve e-ihracat işlemleri yapmak
- Uluslararası anlaşmalar doğrultusunda satış gerçekleştirmek
- Diğer konularda KDV muafiyeti uygulanan satışlar yapmak
İstisna Fatura Nasıl Kesilir? (Adım Adım Rehber)
İstisna faturası kesme süreci, klasik bir e-fatura kesmek ile benzer adımlar içerir. Bu faturalarda önemli olan, istisnayı doğru bir şekilde faturada belirtmektir. Gelir İdaresi Başkanlığı sisteminden istisna faturası kesme adımları kısaca şöyledir:
- GİB E-Fatura Portalı’na giriş yapın.
- “E-Fatura Ayarları” ekranına gidin.
- İstisna konusunu ve kodunu seçin.
- “Satışlar” ekranına geçin.
- “Fatura Ekle > Belge Türü > İstisna” adımlarını takip edin.
- Alıcı, mal/hizmet, tarih, para birimi vb. bilgileri girin.
- KDV bilgisini “0” olarak ekleyin.
- “Kaydet” butonu ile faturayı kaydedin.
- “Faturalar” ekranına dönün ve “Fatura Kes” butonuna tıklayın.
- “Seçili Olanları E-Fatura Yap” butonu ile faturayı kesin.
E-faturanızı özel entegratör kullanarak kesiyorsanız uygulama adımları için hizmet sağlayıcınıza danışabilir veya kullanım kılavuzlarını inceleyebilirsiniz.
İstisna Fatura Kimlere Kesilir?
İstisna faturasının kesilebileceği mükellefler de önceden belirlenmiştir. Söz konusu mükellefler arasında şu kişi ve kurumlar vardır:
- Vergi muafiyetine tabi kişi ve kuruluşlar
- Dernekler ve vakıflar
- Kamu yararına çalışan kurumlar
- İhracat yapan firmalar
- Diplomatik kuruluşlar
- Konsolosluklar
- Uluslararası organizasyonlar
- Engelli bireyler
- Gümrüksüz satış (duty free) mağazaları
Hangi Ürünlerde İstisna Faturası Uygulanabilir?
Hangi ürünlerde istisna faturası kesilebileceği, vergiden muaf mükellefin faaliyet alanına göre değişir. Burada önemli olan; ürünün sınıfı değil, tarafların muafiyet durumudur. İstisna faturası kesilebilecek ürünler için şu örnekleri verebiliriz:
- Yurt dışına satılan (ihraç edilen) giyim, yedek parça vb. ürünler
- Serbest bölgede ticareti yapılan inşaat malzemeleri vb. mallar
- Büyükelçilik ve konsolosluklara tahsis edilen araçlar vb. hizmetler
- Kamu kurumlarına satılan sağlık ve eğitim malzemeleri
- Yatırım teşvik belgesi sahiplerine satılan makine ve ekipmanlar
- Dernek ve vakıflara bağışlanan gıda, giyim vb. ürünler
İstisna Fatura Kodları ve Anlamları
Standart bir faturayı istisna faturasına dönüştüren en önemli detaylardan biri istisna kodudur. Bu kodlar, muafiyetin ne sebeple gerçekleştiğini fatura üzerinde göstermek için kullanılır. KDV muafiyetli e-fatura istisna kodları ve açıklamaları ise şu şekildedir:
| İstisna Fatura Kodları Tablosu | |
|---|---|
| Kod | Açıklama |
| 201 | Kültür ve Eğitim Amacı Taşıyan İşlemler |
| 202 | Sağlık, Çevre ve Sosyal Yardım Amaçlı İşlemler |
| 212 | Serbest Bölgelerde Verilen Hizmetler |
| 226 | Özel Okulları, Üniversite ve Yüksekokullar Tarafından Verilen Bedelsiz Eğitim ve Öğretim Hizmetleri |
| 227 | Kanunların Gösterdiği Gerek Üzerine Bedelsiz Olarak Yapılan Teslim ve Hizmetler |
| 229 | Dernek ve Vakıflara Bağışlanan Gıda, Temizlik, Giyecek ve Yakacak Maddeleri |
| 235 | Transit ve Gümrük Antrepo Rejimleri İle Geçici Depolama ve Serbest Bölge Hükümlerinin Uygulandığı Malların Teslimi |
| 301 | Mal İhracatı |
| 302 | Hizmet İhracatı |
| 308 | Teşvikli Yatırım Mallarının Teslimi |
| 312 | Diplomatik Organ ve Misyonlara Yapılan Teslim ve Hizmetler |
| 313 | Uluslararası Kuruluşlara Yapılan Teslim ve Hizmetler |
| 316 | Serbest Bölgelerdeki Müşteriler İçin Yapılan Fason Hizmetler |
| 317 | Engellilerin Eğitimleri, Meslekleri ve Günlük Yaşamlarına İlişkin Araç Gereç ve Bilgisayar Programları |
| 319 | Başbakanlık Merkez Teşkilatına Yapılan Araç Teslimleri |
İstisna Fatura Örneği ve Formatı
Her faturada olduğu gibi istisna faturasının formatı ve biçimi de Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenir. GİB E-Fatura Portalı ve özel entegratörler üzerinden kesilen faturalar da yasal formata uygun şekilde oluşturulur. Formata uyması için dikkat edilecek bir diğer nokta da fatura içerisindeki bilgilerin eksiksiz ve doğru bir şekilde yazılmasıdır. Şimdi de istisna faturasında yer alan bilgilere göz atalım.
İstisna Faturasında Bulunması Gereken Bilgiler
- Fatura numarası
- Fatura tarihi
- Fatura türü
- Vergi istisna nedeni
- Vergi istisna kodu
- Alıcının adı-soyadı/ticaret unvanı, vergi numarası, iletişim bilgileri
- Satıcının adı-soyadı/ticaret unvanı, vergi numarası, iletişim bilgileri
- Ürünün/hizmetin adı, birim fiyatı, miktarı ve toplam tutarı
- %0 olacak şekilde KDV
- Genel toplam
İstisna Faturası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
İstisna fatura kimler tarafından kesilebilir?
İstisna faturası, KDV’den muaf mükellefler ile bu mükelleflere satış yapan diğer mükellefler tarafından kesilir.
İstisna faturası gider olarak yazılabilir mi?
Evet, istisna faturası gider olarak kaydedilebilir; fakat KDV’nin istisna tutulmasından dolayı matrahtan düşecek tutar da değişiklik gösterir.
İstisna faturası nasıl iptal edilir?
Hatalı ve eksik kesilen istisna faturalarının iptal edilmesi mümkündür. İptal işlemi, GİB sistemleri üzerinden ve özel entegratörler aracılığıyla gerçekleştirilebilir. Sürecin mevzuatlara uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi, gerekli durumlarda ise iptal edilen faturanın yenisinin kesilmesi gereklidir.
E-arşiv istisna faturası nasıl düzenlenir?
E-arşiv istisna faturası da GİB Portal ve özel entegratör üzerinden kesilebilir. Fatura türünün e-fatura yerine e-arşiv seçilip istisna durumunun fatura üzerinden belirtilmesiyle bu faturanın düzenlenmesi mümkündür.
Bir faturada birden fazla istisna uygulanabilir mi?
Bir faturada birden fazla istisna uygulanabilir. İstisna uygulanan her bir konu ve kalem, faturada ayrı ayrı belirtilmelidir.
İstisna faturasının muhasebe kaydı nasıl yapılır?
İstisna faturası muhasebe kaydı, KDV hesapları kullanılmadan yapılır. KDV tahsil edilmediği için bu kalemle ilgili hesaplara kayıt yapılmamalı, sadece satış hesaplarına kayıt yapılmalıdır.
İstisna fatura ile normal fatura arasındaki fark nedir?
İstisna faturasında KDV oranı sıfırken normal faturada “KDV Tutarı” satırı bulunur ve oran, satılan ürünün sınıfına göre %1, %10 veya %20 olur.
Yatırım teşvik belgesi olanlar istisna fatura kesebilir mi?
Yatırım teşvik belgesi olan mükellefler, satışlardan KDV istisnası hakkı elde etmeleri halinde bu faturaları düzenleyebilirler. Bu mükelleflere satılan makine ve ekipmanlar için düzenlenen faturalar da istisna olarak düzenlenir.
